Voorwoord van de voorzitter: Heel veel dank aan Anneke Jesse
Anneke Jesse stopt op 1 mei, na 18 jaar bestuurslid te zijn geweest, met haar werkzaamheden voor de stichting. Het is ongelofelijk met hoeveel inzet en kennis van zaken zij vanaf 2008 als vrijwilligster zich vrijwel dagelijks heeft ingezet voor de Historische Begraafplaats Groenesteeg (HBG). Er is eigenlijk geen enkel onderdeel van onze organisatie waarbij zij niet betrokken was en waarvoor zij veel werk heeft verzet.
Anneke was de initiatiefneemster en leidster van de Groenploeg, een enthousiaste groep van ongeveer 15 vrijwilligers die iedere dinsdagochtend op de HBG onderhoud pleegt aan vooral ‘het groen’, maar ook het ‘grijs’. Ook heeft zij leiding gegeven aan de grote restauratie van 2014/2015, toen alle zerken, waarvoor dat nodig was - en dat waren de meeste - zijn gerestaureerd.
Ook bij de maandelijkse openstellingen - lezingen en rondleidingen - was Anneke de centrale figuur die alles regelde: het klaarzetten van de stoelen, het regelen van de apparatuur tot het verzorgen van de koffie, thee of een al dan niet alcoholisch drankje. Natuurlijk niet in haar eentje, maar zij was de spil en motor voor wie niets te veel was.

Anneke met wethouder Frank de Wit (start restauratie 2014)

Anneke geeft lezing over haar grootvader, de bekende Leidse architect H. J. Jesse (2023)

Daarnaast houdt Anneke met haar man Lucas, die onzichtbaar op de achtergrond Anneke en ons behulpzaam is, vanaf het allereerste begin de website www.begraafplaatsgroenesteeg.nl en ons email-account bij.
Het is dan ook vanzelfsprekend dat wij, als waardering voor al deze werkzaamheden, Anneke een mooi afscheid willen aanbieden. Naast afscheid van de Groenploeg en het bestuur, willen wij ook iets organiseren met de donateurs en relaties. Dit laatste zal gebeuren na de zomervakantie en betreft een afscheidsreceptie na een lezing, die Anneke zelf gaat verzorgen! U ontvangt daarover nog nader bericht. Annekes plaats in het bestuur wordt door twee personen ingenomen: Roelien Bastiaanse en Gemma Boetekees, die zich hieronder nader aan u voorstellen Zij gaan een deel van Anneke’s taken overnemen; wat resteert wordt verdeeld over de huidige bestuursleden.
Ik sluit dit voorwoord af met een “ANNEKE BEDANKT!”

Nieuw bestuurslid: Gemma Boetekees
Als je in de Groenesteeg woont, dan ben je al gauw te vinden op de Historische Begraafplaats daar. Zo was het ook met mij, Gemma Boetekees. Wandelen op de begraafplaats was vanzelfsprekend, en sinds een jaar of vijf ben ik vrijwilliger in de Groenploeg, die elke dinsdagmorgen het ecologisch beheer verzorgt. Ik ben ook betrokken bij Stichting Groen Cronesteyn en de Leidse Milieu Raad. De afgelopen 30 jaar heb ik me veel bezig gehouden met het FSC keurmerk voor internationaal duurzaam bosbeheer, en landschapsbeheer. Sinds een jaar ben ik fulltime pottenbakker, met een atelier op de Groenesteeg. Samen met Roelien vertegenwoordig ik de Groenploeg in het bestuur van de Begraafplaats, een van de mooiste groene stilte plekken van Leiden. En een pareltje van biodiversiteit in de stad. Een voorrecht om daar aan te kunnen bijdragen!

Gemma Boetekees

Nieuw bestuurslid: Roelien Bastiaanse
In 2022 ben ik in de Singeltoren (onderdeel van de Meelfabriek) komen wonen, met uitzicht op de Historische Begraafplaats Groenesteeg. Uit nieuwsgierigheid ben ik eens naar de website gegaan en ik zag dat er vrijwilligers werden gezocht voor de groenploeg. Ik was met pensioen en wilde wel weer eens wat nuttigs gaan doen. Omdat ik al heel snel mijn hart verpand had aan de HBG heb ik mij aangemeld en in november 2022 ben ik aan de slag gegaan. En wat een feest was dat! In mijn vorige huis had ik een grote tuin en ik vond het heerlijk om buiten in het groen te werken. Nu is de HBG wel een héél erg grote tuin; die onderhouden we dan ook met zijn allen. Ik kijk er elke week naar uit om weer met mijn collega’s aan de slag te gaan. De een bouwt takkenrillen, de ander steekt de randen langs de graven uit of onderhoudt het knekelveld. Mij kun je meestal wel ergens met een hark vinden: blaadjes moeten van de paden en de graven, het gemaaide gras moet twee keer per jaar ‘gehooid’ worden en dan is er in het voorjaar nog de ganzenpoep! Mij maakt het niet uit, met een hark op de HBG ben ik gelukkig. Sinds januari 2026 hebben Gemma Boetekees en ik het stokje van Anneke Jesse als leiders van de groenploeg overgenomen, maar eigenlijk doen we het met zijn allen, want iedereen is verantwoordelijk voor een eigen deel. We hebben grote schoenen te vullen, dat realiseren we ons, maar het gaat lukken, want de liefde voor deze parel in Leiden maakt dat iedereen zich maximaal inzet. Ik help ook regelmatig bij de lezingen en rondleidingen op de zondagen en af en toe verzorg ik zelf zo’n lezing, gewoon omdat er zo veel te vertellen is. Sinds januari maak ik ook deel uit van het bestuur, dat net als de groenploeg een club van leuke mensen is met hart voor de HBG.

Roelien Bastiaanse

Zondag 19 april om 14.00 uur: Rondleiding met inleiding over “Symbolisch groen op Begraafplaats Groenesteeg”
De begraafplaats Groenesteeg is - naast een historisch monument - ook een groen monument. En de bomen en heesters op de begraafplaats staan er niet zomaar: ze ondersteunen de kracht van herdenking, het symbool van de eik. Niet alleen de treurwilg of de treures die er staat, maar er is bijvoorbeeld een eikenlaantje, een essenlaantje en een lijsterbeslaantje. Waarom nu juist die bomen en heesters? En wat doen de vrijwilligers van de Groenploeg om het groen te verzorgen? Op 19 april vertellen wij u daar graag meer over: na een korte inleiding in de aula, wandelen wij over de begraafplaats langs “symbolisch groen” Deze rondleiding wordt verzorgd door Gemma Boetekees en Roelien Bastiaanse, de hierboven geïntroduceerde leden van de Groenploeg en nieuwe bestuursleden.

Zondag 17 mei om 14.00 uur:
Lezing door Martin Hooymans: “De Historische Atlas van Leiden”
Deze lezing is eerder op 8 februari van dit jaar al gegeven. Wegens enorme belangstelling, een aantal personen kon niet meer worden toegelaten, wordt deze nu herhaald.
De Historische Atlas van Leiden toont met thematische kaarten, prenten en foto’s 1200 jaar ontwikkeling van de stad Leiden. Vanaf de eerste nederzettingen bij de Burcht tot de hedendaagse tijd wordt de voortgang in kaart gebracht. De ontwikkeling van de Leidse textielindustrie met de bloeiperiode en de neergang, de universiteit als toonaangevende wetenschappelijke instelling, de nieuwbouwwijken van na de Tweede Wereldoorlog, al dit soort zaken komen aan bod en worden door de spreker Martin Hooymans nader toegelicht. Dit in 2024 uitgegeven boek drong onlangs door tot de laatste vijf kandidaten voor de door de Historische Vereniging Oud-Leiden georganiseerde Publieksprijs over historisch verantwoorde publicaties en evenementen. Martin Hooymans zelf is niet een van de auteurs, dat zijn Jaap Evert Abrahamse, Reinout Rutte en Marcel IJsselstijn, maar heeft als leider van het veelomvattende project “Historische Leiden in kaart” bijgedragen aan de totstandkoming van deze atlas. Over de spreker: Martion Hooymans woont al ongeveer 60 jaar in Leiden. Hij heeft vele jaren in de ICT gewerkt en is de laatste jaren de spil van het onder supervisie van Erfgoed Oud Leiden en Omstreken gestarte project “Historische Leiden in kaart” (zie www.historischleideninkaart.nl). Dit informatiesysteem, gebaseerd op de oorspronkelijke bronnen, koppelt percelen en personen aan elkaar. Ook de begraafplaats Groenesteeg is onderdeel van dit systeem, waarbij de percelen zowel de graven zijn als de panden waar zij in Leiden hebben gewoond.

Zondag 7 juni om 14.00 uur: “Museumdag op Groenesteeg”
De “Museumnacht in Leiden” vindt plaats op zaterdag 6 juni 2026. Tijdens deze avond, die doorgaans van 20:00 tot 01:00 uur duurt, openen diverse musea en culturele instellingen in de Leidse binnenstad hun deuren voor een gevarieerd programma. De dag daarna is er een “Museumdag op Groenesteeg”. Na een korte inleiding in de aula is er ronleiding langs de graven van een aantal oprichters en directeuren van deze nationaal en internationaal toonaangevende musea. Wij nemen in dit kader ook de Hortus mee Vele Leidse musea zijn voortgekomen uit kabinetten van de Leidse universiteit. Een aantal van de oprichters, vaak hoogleraar aan de universiteit, zullen nader toegelicht worden. Het betreft de volgende personen: Reinwardt, Suringar, De Vriese en Witte (Hortus); Reuvens, Holwerda en Pleyte (Rijksmuseum van Oudheden), Temminck en Schlegel (Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, nu Naturalis), Serrurier (Museum van Volkenkunde), en Cornet en Humbert de Superville (Prentenkabinet). Ook bij slecht weer gaat deze activiteit door. Dan wordt in de aula een presentatie gegeven over dit onderwerp.

Victoria Regiakas in de Hortus (ca. 1910)

Zondag 19 juli om 14.00 uur: “Sport op Groenesteeg”
Van 16 juni t/m 19 juli vindt de 23ste editie van het wereldkampioenschap voetbal plaats. 48 Landen (waaronder Nederland) gaan in totaal 104 wedstrijden spelen om de felbegeerde FIFA gouden wereldtrofee. Nu is Historische Begraafplaats Groensteeg geen sportveld, maar er liggen hier wel aantal aansprekende sporters begraven. Na een korte inleiding gaan we een wandeling maken langs een aantal graven van deze sporters. We verklappen nog niet welke sporters het zijn, maar houd rekening met voetbal, roeien, kegelen, paardensport, schaatsen en schaken. Van de Leidse sporters vertellen we welke rol zij speelden binnen hun vereniging en hun maatschappelijke positie. U krijgt dan ook antwoord op vragen zoals - Hoe heet een meer dan 125 jaar oude kegel-club van Leiden? - Wat is de naam van de Leidse boot die voor het eerst de Varsity won? - Wat was de uitslag van de voetbalwedstrijd Nederland - Engeland in 1907? - Wie is Palamedes en wat heeft hij met schaken te maken? En natuurlijk: wat was de rol van de op Groenesteeg begraven Leidse sporters hierin?

Cursus voor de groenvrijwilligers van de HBG.

Op dinsdag 24 februari is er een cursusdag georganiseerd voor onze groenploeg, die geweldig werk verricht op alle dinsdagochtenden. De cursus werd gegeven door Deyke van Donkelaar van Groenadvies Bureau voor Ecologisch en Historisch Groen. Behalve de groenploeg was ook onze secretaris Bertram Wesselman en Ellen Zwetsloot aanwezig. Zij vertegenwoordigt het platform Zelf Doen in Zuid-Holland. Onderdeel hiervan is de Groene Motor, die groenvrijwilligers faciliteert; ook deze cusus voor de groenploeg is gesubsidieerd door De Groene Motor. Op deze cursusdag kwamen twee onderwerpen aan bod: introductie groene erfgoed en beheer gericht op natuur en cultuur waarbij het beheer-plan van de gemeente Leiden ter sprake kwam. In de ochtend gaf Deyke van Donkelaar een inleiding over groen erfgoed met onderwerpen als historische gelaagdheid, beplanting, bescher-ming en duurzaam werken met een praktische opdracht op de begraafplaats. Na de lunch kwamen specifieke beheermaat-regelen aan bod. Hoe beheer je zodanig dat je zowel de biodiversiteit als de monumentale status van de begraafplaats recht doet. Onderwerpe daarbij waren: stinzenplanten, verwerking van dood hout, toepassing van inheemse zaadmengsels, mulchen en het omzetten van overtollig groen op de begraafplaats (maken van een composthoop of creëren van een takkenwal). Het doel hierbij was om de groenploeg handreikingen te geven om het beheer te verfijnen en op maat te maken.

DOEN! in historisch groen
Donderdag 19 maart heeft Deyke van Donkelaar op het paleis Het Loo haar boek: DOEN! in historische groen gepresenteerd. Het boek is een handboek voor groenvrijwilligers die werken in historische tuinen, op historische landgoederen en historische begraafplaatsen. Deyke van Donkelaar heeft voor dit boek veel vrijwilligers geïnterviewd die in historisch groen erfgoed werken. Nicolette Woldring van de groenploeg HBG was daar een van. Zij heeft verteld wat het groenonderhoud van de begraafplaats inhoudt. Voor onze begraafplaats is een beheer-plan geschreven door de gemeente Leiden in samenwerking met het bestuur van onze Stichting. Hierin staan de richtlijnen voor het beheer van grijs (de graven) en het groen. Voor de uitvoering zorgt de gemeente Leiden voor het grote onderhoud zoals tweemaal per jaar maaien, heggen-onderhoud en jaarlijkse controle van alle bomen op de begraafplaats. Het fijnere handwerk wordt wekelijks door de groenploeg gedaan.

Nicolette Woldring derde van links

Interview met Nicolette Woldring

Groenvrijwilligers werken niet “zomaar” ergens in hun park of op begraafplaatsen. Dat gaat gestructureerd en met specifieke kennis van de locatie. Het boek DOEN! in historisch groen is hét boek waar de groenvrijwilliger veel informatie, praktische tips en verhalen uit kan halen. De middag op Het Loo begon met verschillende sprekers. Zij benadrukten de noodzaak om het kennisniveau van de onmisbare groenvrijwilligers in Nederland op een hoger plan te krijgen om zo te voorkomen dat kennis van de specifieke groen erfgoed monumenten verloren gaat. Hierna werd het boek officieel gepresenteerd en kregen alle vrijwilligers, die waren geïnterviewd een exemplaar van het boek voor hun vrijwilligersgroep.

Amberboom geplaatst
Wist je dat als er een boom “sneuvelt” op de Historische begraafplaats Groenesteeg de gemeente Leiden er een andere voor in de plaats zet? Om die reden is dinsdag 24 maart een Amberboom (liquidambar) geplant. In het najaar heeft de boom schitte-rende herfstkleuren, die variëren van felrood, geel tot oranje, allemaal aan dezelfde boom! Die boom kijkt nu op de hoek van de Zijlsingel en de Nieuwe Rijn over het water.

Amberboom wordt geplant

Blad amberboom in de herfst

 

Donateursbijdragen
Onlangs heeft de penningmeesters de donateurs een verzoek gedaan om de bijdrage 2026 over te maken. Velen hebben het bedrag reeds overgemaakt, waarvoor hartelijk dank.
Wist u dat een donateurschap voor het leven fiscaal aantrekkelijk kan zijn. U wordt donateur voor het leven door eenmalig het bedrag van € 144 over te maken. Omdat onze Stichting als ANBI is genoteerd, is deze gift voor 125%, dus voor € 180, aftrekbaar van de inkomstenbelasting, mits u aan de drempelvoorwaarde voldoet . Wellicht dat dit voor u een interessante optie is.
Hebt u reeds de jaarlijks bijdrage betaald en wilt u deze omzetten naar een donateurschap voor het leven, stuur dan een email naar secretariaatgroenesteeg(at)gmail.com.

Nieuwe biografieën op onze website
In de rubriek Nader belichte personen, links in het menu, staan inmiddels meer dan 217 bibliografieën.Sinds de vorige nieuwsbrief zijn er de volgende bijgekomen:
Herman Pieter Schim van der Loeff (1837-1906): Nederlands Hervormd Predikant.
François van Romburgh (1854-1920): Collecteur Staatsloterij en gemeenteraadslid.
Abraham Johannes Jacobus Verbrugge (1868-1936): Hoofdonderwijzer.
Jan Theodorus Constant Viruly (1860-1917): Burgemeester van Haastrecht; daarna actief in Leiden.
Maurits Constantijn de Vries van Heijst (1865-1910): Gemeentesecretaris van Leiden.
Roeland de Wilde (1872-1945): Winkelier en penningmeester 3 October Vereeniging.
Abraham Isaäc Witmans (1857-1919): Directeur van de Bank van Lening.

Schim van der Loeff

De Vries van Heijst