Stichting tot instandhouding
       van de begraafplaats Groenesteeg Leiden

Secretariaat:
Van Effendreef 24
2353 BN Leiderdorp
e-mail: secretariaatgroenesteeg@gmail.com
website: www.begraafplaatsgroenesteeg.nl

Nieuwsbrief nummer 58 september 2013

In deze nieuwsbrief treft u weer informatie aan over onze stichting. Vanwege het 200-jarig bestaan is 2013 natuurlijk een zeer bijzonder jaar. Naast de gebruikelijke onderwerpen bevat de nieuwsbrief een terugblik op de zeer geslaagde jubileumactiviteiten die we achter de rug hebben en een vooruitblik naar de afsluiting van het jubileum: de ‘begrafenis’ op 2 november.

Voorwoord van de voorzitter

Wij mogen als bestuur best trots zijn op wat wij tot nu toe in ons jubileumjaar hebben georganiseerd. Maar de begrafenisstoet die op 2 november door Leiden zal lopen moet toch echt een grandioze apotheose van ons jubileum worden. Een commissie van historici, begrafenisdeskundigen en erkende optochtmakers is al twee jaar met de organisatie bezig. Wij zijn er klaar voor, alleen nog een beetje fine-tunen.De herbegrafenis van ‘rijkste stinkerd’ en weldoener van Leiden, Diederik Van Leyden Gael, zal Leiden op 2 november in diepe rouw dompelen. Om half twee vertrekken we vanaf de Hooglandse kerk, waarna we omstreeks half drie uur op de begraafplaats zullen arriveren. Daar zal Jean Baptiste Moquette, predikant van de Waalse gemeente, de lijkrede uitspreken. Dit mag u niet missen!

Van de penningmeester: betaling contributie en belastingaftrek

In de vorige Nieuwsbrief hebben wij u gevraagd om de contributie 2013 over te maken. Helaas hebben velen dit nog niet gedaan, vandaar een herhaling van dit verzoek aan degenen die hun bijdrage nog moeten overmaken. De minimum contributie is € 12, maar voor een extra bijdrage zijn wij u natuurlijk bijzonder dankbaar, zeker in dit jubileumjaar. U kunt uw contributie overmaken op rekeningnummer 4285277 t.n.v. Stichting tot instandhouding begraafplaats Groenesteeg Leiden. Bij voorbaat dank voor uw medewerking. Ook willen wij u wijzen op de mogelijkheid om donateur voor het leven te worden. Dit kunt u doen door eenmalig € 144 over te maken. Omdat onze Stichting als ANBI (Algemeen Nut Beogende Instelling) is genoteerd (bij fiscale beschikking d.d. 4 januari 2008 nr. 41363) is door een besluit van 20 maart 2013 van de Europese Commissie deze gift voor 125%, dus voor € 180, aftrekbaar van de inkomsten-belasting. Wellicht dat dit voor u een interessante optie is.

Van de secretaris: emailadres en vrijwilligers

De nieuwsbrieven worden per email verstuurd naar de donateurs, waarvan bij ons het emailadres bekend is. Dit bespaart kosten en via de email kunnen wij u ook eenvoudig herinneren aan activiteiten, zoals lezingen, bijzondere rondleidingen en jubileumzaken. Inmiddels hebben we van 40% van de donateurs een emailadres, maar we streven naar een veel hoger percentage. Wij stellen het daarom zeer op prijs als u, indien u dat nog niet heeft gedaan (u heeft dan deze nieuwsbrief per post ontvangen), uw emailadres doorgeeft via secretariaatgroenesteeg@gmail.com. Bij voorbaat dank voor uw medewerking.
Ook doen wij via deze nieuwsbrief een oproep voor vrijwilligers om mee te helpen het groen op de begraafplaats te onderhouden. Het gaat om het zogenaamde “klein onderhoud“. Er is reeds een onderhouds-groep, maar deze heeft dringend uitbreiding nodig. Als u bereid bent hieraan een bijdrage te leveren, dan kunt u dat doorgeven via secretariaatgroenesteeg@gmail.com. Mocht u eerst nog wat willen vragen voordat u een definitieve beslissing neemt, wilt u dat in de email zetten; wij nemen dan contact met u op.

Jubileumactiviteiten

Het boek ‘Leidse Glorie - Rondleiding over de historische begraafplaats Groenesteeg’
Op 5 april werd het eerste exemplaar van het jubileumboek door de schrijver Lodewijk Kallenberg in een bomvolle raadszaal aan burgemeester Henri Lenferink overhandigd. In dit boek worden vele aspecten van de begraafplaats Groenesteeg nader belicht: een honderdtal personen die er
begraven liggen, evenals de bijzondere natuur. De verkoop van het fraaie jubileumboek verloopt prima: van de 1000 exemplaren zijn er nog geen 200 over. Mocht u dit boek nog niet in uw bezit hebben, wacht dan niet te lang! Als donateur kunt u het voor de gereduceerde prijs van slechts € 12,50 bestellen door een email te sturen naar secretariaatgroenesteeg@gmail.com onder vermelding van uw adresgegevens.

Speurtocht
Op 23 mei is er een speurtocht door Leiden georganiseerd voor de Lucas van Leyden School. Deze speurtocht voor een 8-ste groep was een onderdeel van het schoolproject: "Van wie ben jij er eentje?". Aan de hand van een lesboek, stamboominformatie en een route door Leiden zijn de leerlingen op zoek gegaan naar de geschiedenis van "Nieuwe Leienaars". De speurtocht eindigde op de begraafplaats Groenesteeg, waar de leerlingen nog enkele opdrachten kregen.

Theatervoorstelling ‘Het verdriet van Leiden’
Op 22 juni werd de première opgevoerd van de theatervoorstelling ‘Het verdriet van Leiden’, door het PS|Theater. Deze voorstelling was speciaal voor onze donateurs en een aantal genodigden. Vervolgens zijn er nog zeven voorstellingen gegeven, die alle uitverkocht waren. Het was een zeer bijzondere en ontroerende voorstelling over broer en zus Du Prie die het verdriet van hun overleden broertje, van een valse klarinet en van de verdwenen muziekvereniging ‘dramatisch’ vertolkten. Onze begraafplaats was de perfecte locatie voor deze voorstelling. Ondanks dat het weer niet best was, was het een groot succes. Het bestuur gaat binnenkort met het PS|Theater praten om te kijken of iets dergelijks herhaald kan worden.

‘Herbegrafenis’ Diederik Van Leyden Gael op zaterdag 2 november
U heeft de datum ongetwijfeld al in uw agenda staan. Op zaterdag 2 november 2013 vertrekt om 13.30 uur een begrafenisstoet anno 1846 vanaf de Hooglandse kerk naar de begraafplaats Groenesteeg. De Historische Vereniging Oud Leiden heeft op die dag om 11 uur haar Dies in de Hooglandse kerk. Aansluitend is ‘onze begrafenisstoet’. De route is: Hooglandse kerk - Nieuwstraat - Hooigracht - Watersteeg - Sint Jorissteeg - Levendaal - Korevaarstraat - Steenschuur - Langebrug - Papengracht - Breestraat - Korevaarstraat - Levendaal - Rijnstraat - Nieuwe Rijn - Kaarsenmakersstraat - Begraafplaats Groenesteeg. De stoet zal zoveel mogelijk een authentiek karakter hebben met onder andere een koets getrokken door vier paarden. We verwachten omstreeks 14.30 uur op begraafplaats Groenesteeg aan te komen.
Wij ‘herbegraven’ Diederik Van Leyden Gael, bij zijn dood in 1848 de rijkste inwoner van Leiden, een ‘rijke stinkerd’ dus. Hij redde de stad in 1838 van de financiële ondergang door een anonieme gift van honderdduizend gulden, in die tijd een onvoorstelbaar groot bedrag, de helft van de gemeentebegroting. Leiden was in grote problemen gekomen nadat gemeentesecretaris Du Pui honderdvijftigduizend gulden had verduisterd. Voordien had Van Leyden Gael al eens de Leydse Spaarbank van een faillissement gered. Kortom, hij was een weldoener, iemand die het verdient om na 167 jaar de hoofdrol te spelen bij deze ‘herbegrafenis’.
Een aantal bekende Leidenaren loopt mee in de stoet: Henri Lenferink (burgemeester, als Paul du Rieu, destijds burgemeester), Jochem Myjer vertolkt de rol van ‘huilebalk’, Carel Stolker (rector magnificus, als mr. Pieter Stratenus), Michiel Zonnevylle (voorzitter 3 October Vereeniging, als mr. Hendrik van Stralen), Ferry Breedveld (voorzitter Raad van Bestuur LUMC, als Paulus Godfried van Hoorn), Harm Beukers (hoogleraar medische geschiedenis, als Ds. Jean Baptiste Moquette) en natuurlijk onze eigen voorzitter Har Meijer (als Paulus Falder, aanspreker).

WEETJE: Adriaan Pieter Marie van Oordt en Frans de Stoppelaar, in de voetsporen van E.J. Brill

Op 29 november 1871 overlijdt Evert Jan Brill, 60 jaar oud. De boekhandel en boekdrukkerij E. J. Brill worden te koop aangeboden. Adriaan Pieter Marie van Oordt wil het bedrijf wel kopen. Hij heeft een studie theologie afgerond en een rondreis gemaakt door Amerika. Van Oordt begint aan een dissertatie, maar maakt die niet af en wordt ook geen dominee. In 1871 trouwt hij met Julain Christiana Arnold en zij gaan in Leiden wonen. Hij begint daar een studie rechten en als het bedrijf Brill in 1871 ter verkoop wordt aangeboden stopt hij met zijn studie en koopt de boekhandel en de boekdrukkerij. Bij deze koop waren inbegrepen: de panden Rapenburg 68-70 (boekwinkel, woonhuis en uitgeverij) en het daarachter gelegen pand, de drukkerij zelf. Ook alle letterkasten, persen, papiervoorraden, titels van het uitgeversfonds met bijbehorende rechten. Van Oordt zet het bedrijf voort onder de naam E. J. Brill, een naam met internationale allure.

                           
Adriaan van Oordt                             Frans de Stoppelaar

Van Oordt weet niets van het drukken van boeken en vraagt zijn vriend Frans de Stoppelaar als mededirecteur. Frans Stoppelaar geeft Nederlands aan het Rijks Hoogere Burgerschool te Deventer. Vanaf 17 oktober 1872 vormen Van Oordt en De Stoppelaar samen de directie van de firma E. J. Brill. Wel maken verschillende mensen zich zorgen omdat deze nieuwe directie geen enkele ervaring heeft met het drukken en uitgeven van publicaties.
Toch lukt het Van Oordt en De Stoppelaar de internationale reputatie van de firma E.J. Brill verder uit te bouwen. Zij ontvangen verscheidene buitenlandse eerbewijzen. In 1873 krijgt de firma E. J. Brill op de Wereldtentoonstelling in Wenen een gouden medaille voor haar “Oosterse Drukken”. Dit was eigenlijk een postuum eerbetoon voor Evert Jan Brill. Op de Parijse Wereldtentoonstelling van 1878 won het bedrijf ook een gouden medaille.
Van Oordt wordt in 1883 door de koning van Italië benoemd tot ridder in de Kroonorde vanwege zijn verdiensten als uitgever; hij ontvangt in 1889 van de sultan van het Ottomaanse rijk het commandeurskruis in de Orde van Medjidié en wordt in datzelfde jaar door de Zweedse Koning geridderd in de Orde van Wasa. De Stoppelaar wordt door Koning Willem III benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
Adriaan van Oordt sterft op 31 december 1903 en Frans de Stoppelaar op 8 juni 1906. Beiden worden begraven op de begraafplaats Groenesteeg. Adriaan van Oordt ligt in keldergraf 146c, vak B; Frans de Stoppelaar ligt begraven in zandgraf 744, vak K.
In het boek Brill 325 jaar uitgeven in dienst van de wetenschap, dat is verschenen bij het 325-jarig bestaan van de firma Brill in 2008, staat over Van Oordt en De Stoppelaar: “Zij hadden hun gehele leven gezamenlijk opgetrokken en zetten hun samenzijn na hun dood voort”. Overigens is Evert Jan Brill ook begraven op de Groenesteeg (zandgraf 188, vak F). In het jubileumboek Leidse Glorie - Rondleiding over de historische begraafplaats Groenesteeg worden Evert Jan Brill en de firma Brill ook besproken.

Rondleidingen en openstelling aula in de periode september - december
Zaterdag 7 en zondag 8 september: Geluksroute Leiden 2013 (14.00 uur)
In het kader van de Geluksroute Leiden 2013 zijn er op zaterdag 7 en zondag 8 september om 14.00 uur rondleidingen over de begraafplaats. Zie ook http://steden.geluksroute.nu/leiden2013/anneke-jesse/
Zondag 15 september: Open Monumentendagen Leiden 2013 (10.00 - 17.00 uur)
In het kader van de Open Monumentendagen zijn er op zondag 15 september tussen 10.00 en 17.00 uur op ieder uur rondleidingen over de begraafplaats. Het thema van de Open Monumentendagen is Macht en Pracht. Zie ook www.openmonumentendag.nl/gemeente/leiden/
Zondag 29 september: IVN wandeling (14.00 uur)
Onder de deskundige leiding van enkele natuurgidsen van het IVN, afdeling Leiden, wordt op 29 september  een natuurwandeling over de begraafplaats gehouden. Naast de late zomerbloemen en typische najaars-bloeiers zullen wellicht ook de eerste herfstkleuren en paddenstoelen te bewonderen zijn. Deze wandeling start om 14.00 uur; verzamelen bij de ingang van de begraafplaats.
Zondag 6 oktober: openstelling aula (13.30 - 16.00 uur) en rondleiding (14.00 uur)
Op zondag 6 oktober wordt, tussen 13.30 uur en 16.00 uur, de aula weer opengesteld voor het publiek. Er worden documentaires over de begraafplaats vertoond en om 14.00 uur is er een rondleiding over de begraafplaats. De rondleiding gaat langs de graven van een aantal Leidse hoogleraren: Bake, Van der Burg, De Goeje, Van Boneval Faure, Cosijn, Fruin, Greven, Van der Hoeven, Hoffmann, Holwerda, Kaiser, Du Pui, Reuvens, Van de Sande Bakhuyzen, Schlegel, Siegenbeek, Simon Thomas, Snouck Hurgronje, Suringar, Temminck, Tiele, De Vries en Zaaijer.
Zondag 8 december: openstelling aula (13.30 - 16.00 uur) en rondleiding (14.00 uur)
Op zondag 8 december wordt, tussen 13.30 uur en 16.00 uur, de aula weer opengesteld voor het publiek. Er worden documentaires over de begraafplaats vertoond en om 14.00 uur is er een rondleiding over de begraafplaats. De rondleiding gaat langs de graven van een aantal bekende Leidse fabrikanten: de textielfabrikanten Van Heukelom, Krantz, Leembruggen, Le Poole, Scheltema, Zaalberg; daarnaast De Fremery (de Zoutkeet), Hartevelt (jenever), De Koster (Meelfabriek) en Tieleman & Dros (conserven). Tijdens de rondleiding zal hun leven in relatie tot de stad Leiden in verleden en heden worden belicht.

De begraafplaats is bereikbaar met buslijn 15 (halte Zijlsingel). In de directe omgeving zijn parkeer-mogelijkheden.


Met vriendelijke groet,
Het bestuur